Çocukluk Korkuları ve Kaygı Bozukluğu

Korku Nedir?

Genel bir bakışla korku; bir tehlike algısı ile başlayan, kaçma veya savaşma dürtüsü, hızlı kalp atışları, kaslarda gerginlik gibi belirtilerle yaşanan yoğun bir duygusal uyarılmışlık halidir.

Çocuk Niye Korkar?

Doğal Gelişim

Korku, çocuklarda oldukça sık rastlanan bir tepkidir. Çevresini tanımayan küçük bir bebeğin, tanımadığı her şeyden korkması doğaldır.

Büyüdükçe azalır Bilişsel gelişim artar Çevreyi tanır Korkular azalır

Öğrenilmiş Korkular

Anne-babanın veya çevrenin yanlış tutumları, korkuyu çocuklarına öğretmeleri nedeniyle bu geçici korkular uzun yıllar devam edebilir.

Sorun: Toplumumuzda korkutma bir çeşit eğitim ve disiplin aracı olarak kullanılıyor.

Risk Faktörleri

2-5×

Genetik Risk

Ebeveynde anksiyete bozukluğu olması çocukta görülme riskini 2-5 kat artırır.

Ebeveyn Tutumları

Duygu, düşünce ve davranışları aşırı kontrol etme
Sürekli eleştirme
Özgüven gelişimini engelleme

Model Alma

Kaygılı ebeveynleri model alan çocuklar, “Kaygılanmam gerek” mesajını alarak öğrenme yoluyla anksiyete geliştirirler.

Yaşlara Göre Ortaya Çıkan Çocukluk Korkuları

6 ay+

Bebeklik Dönemi

Bebek yabancı nesneler, yerler ve kişilere karşı korku geliştirebilmektedir.

Yabancı kişiler Yeni yerler Ayrılık

Normal: Birincil bakıcıları olmaksızın bebek farklı ortamlara tepkiler verir. Bu doğal gelişim sürecinin bir sonucudur.

2-5 yaş

Okul Öncesi Dönem

Ebeveynden ayrılık ve terk edilme dışında farklı korkular da geliştirmeye başlamıştır.

Hayvanlar Yüksek ses Karanlık Ayrılma

Ebeveyn Rehberi:

Doğal algılayın: Bu korkular gelişimsel ve geçicidir
Odaklanmayın: Aşırı ilgi korkuyu güçlendirir
Pratik çözümler: Karanlıktan korkuyorsa hafif ışık açık bırakın
Oyuncaklarla destek: Korku objesiyle ilgili oyuncaklar alın

✗

“Birşey yok, eğer çok korkuyorsan yanımda kal” → Çocuk: “Demek ki gerçekten kötü bir şeyler var”

6-12 yaş

İlkokul Dönemi

Çocuk gelişimsel olarak farklı korkularla yüzleşebilmektedir. Daha çok soyut kavramlara yöneliktir.

Ebeveynlerin ölümü Okulda aşağılanma Sosyal kabul Başarısızlık

Gelişimsel Özellikler:

Soyut düşünce yeteneği gelişir
Sosyalleşme önem kazanır
Bireyselleşme başlar
Ebeveynden uzaklaşma eğilimi

Önemli: Geçmiş yaşantı ve ebeveyn tutumları bu dönem korkularıyla başa çıkmada kritik rol oynar.

13+ yaş

Ergenlik Dönemi

Sosyal uyum, beğenilme ve başarı gibi soyut alanlarda kaygı görülür.

Sosyal uyum Beğenilme Performans Kabul görme

Korku Ne Zaman Kaygı Bozukluğuna Dönüşür?

Kaygı Bozukluğu Kriterleri

Sürekli olarak kaygı, korku ve fobi gibi yoğun kaygı belirtileri gösteriyorsa

Bu belirtiler şiddetliyse

Günlük hayatını etkiliyorsa

→ Kaygı bozukluğu kontrolü ele geçirmiş demektir.

Kaygı Bozukluğu Nedir?

Tehlikeli veya korkutucu durumlarla karşılaştığımızda kendimizi korumak için verdiğimiz bilişsel, fizyolojik ve davranışsal tepkiler bütünüdür.

Bilişsel

Zihnimizde durumun risk değerlendirmesi

Fizyolojik

Bedenimiz aksiyona geçmeye hazırlanır

Davranışsal

Tehditten uzaklaşır veya yüzleşiriz

Normal Kaygı

Fiziksel tehditlere karşı kendimizi güvende tutmak için gösterdiğimiz kaygı tepkisi tamamen normal ve gereklidir.

Kaygı Bozukluğu

Kaygı, gerçekte karşılaşılan fiziksel tehditlere değil de zihinde canlandırılan ve gerçekleşmesi olası tehditlere yönelik olarak ortaya çıktığında bir sorun haline dönüşebilir.

Kaygı Bozukluğu Yaşayan Çocukların Ortak Özellikleri

Kaçınma Davranışı

Kaygı ve korkularının kaynağı olan durumdan sıklıkla kaçınırlar.

Sonuç: O an için kendilerini endişeli hissetmekten korur ancak uzun vadede baş etme becerisini kazanmalarını engeller.

Olumsuz Beklenti

Genellikle olumsuz olaylar yaşayacaklarına inanmaktadırlar.

Hayatlarının gidişatıyla ilgili olumlu ipuçları dikkatlerinden kaçar.

Tehdit Arama

Sürekli olarak tehdit ve tehlike içeren ipuçları aramaktadırlar.

Bunların gerçekçiliğine dair oldukça taraflı bir algıya sahiptirler.

Çocuklarda Görülen Kaygı Bozuklukları

Çocuk ve ergenlerde görülen anksiyete bozuklukları, kaygı ve korkuların kaynağına göre 5 farklı gruba ayrılmaktadır:

Yaygın Kaygı Bozukluğu

Geçmişte yaşadıkları veya gelecekte yaşayabileceklerini düşündükleri birçok farklı olay ve durum ile ilgili sürekli olarak kontrol edemedikleri düzeyde yoğun kaygı hissederler.

Ayrılık Kaygısı Bozukluğu

Evden veya ebeveynlerinden ayrılma durumlarında aşırı kaygı geliştirirler, bu ayrılık süresince kendilerine veya ebeveynlerine zarar gelme olasılığından dolayı korku duyarlar.

Fobik Kaygı Bozukluğu (Özgül Fobiler)

Belli bir nesneye, canlıya, olaya veya duruma karşı spesifik, kalıcı ve şiddetli bir korku geliştirirler.

Hayvanlar Doktor muayenesi Aşı olma Asansör/Uçak

Panik Bozukluk

Kalp atışında hızlanma, nefes almada zorluk, baş dönmesi, bulantı, terleme veya üşüme gibi güçlü fizyolojik semptomların eşlik ettiği kısa süreli, ani ve yoğun bir korku tepkisi olan panik ataklar yaşarlar.

Önemli Uyarı

Çocukların ortaya çıkardığı aşırı korku ve kaygıların kendiliğinden geçmesi beklenmemelidir. Sorun ciddi bir şekilde değerlendirilip, tedavi edilmezse kalıcı hale gelebilir.

Eşlik Eden Sorunlar:

Çekingenlik Dikkat dağınıklığı Depresyon Özgüven düşüklüğü Takıntılı saplantılı davranış

Erken tanı ve müdahale ruh sağlığı ve psikolojik gelişim için çok değerlidir.

Geç Kalmayın

Eğer çocuğunuzun kaygı bozukluğu yaşadığını düşünüyorsanız geç kalmadan bir klinik psikologa danışmanız gerekir.